Polski system prawny oferuje przedsiębiorcom kilka narzędzi planowania sukcesji. Testament, darowizna, zapis windykacyjny, spółka holdingowa, trust – każdy z tych instrumentów ma swoje zastosowania i ograniczenia. Fundacja rodzinna, wprowadzona do polskiego prawa w 2023 roku, wypełniła lukę, której żaden z wcześniej dostępnych instrumentów nie był w stanie w pełni zaspokoić. Zrozumienie, czym fundacja różni się od alternatyw, pomaga podjąć świadomą decyzję.
Czego nie dają testament i darowizna?
Testament to najstarsze i najprostsze narzędzie planowania sukcesji – i jednocześnie to, które przy firmach rodzinnych zawodzi najczęściej. Testament określa, kto dziedziczy majątek, ale nie daje żadnych narzędzi do zarządzania procesem przekazania firmy. Udziały w spółce dzielone między kilkoro spadkobierców, którzy mają różne wizje jej przyszłości, prowadzą do paraliżu decyzyjnego lub kosztownych sporów.
Darowizna za życia daje więcej kontroli – fundator sam decyduje, komu przekazuje majątek i może obwarować darowiznę warunkami. Problem polega na tym, że po skutecznej darowiźnie fundator traci własność przekazanego majątku. Przy darowiznach między osobami bliskimi ryzyko zachowkowe jest też znaczące – darowizna wchodzi do substratu zachowkowego przez wiele lat po jej dokonaniu.
Czym fundacja różni się od spółki holdingowej?
Spółka holdingowa to popularny instrument zarządzania portfelem spółek, który ma swoje zalety podatkowe i organizacyjne. Nie jest jednak narzędziem sukcesyjnym w pełnym sensie – własność udziałów w spółce holdingowej podlega standardowym zasadom dziedziczenia, co oznacza, że wszystkie problemy związane z tradycyjną sukcesją pozostają nierozwiązane.
Fundacja rodzinna różni się fundamentalnie: jest osobą prawną, której majątek nie podlega dziedziczeniu i nie wchodzi do masy spadkowej. Fundator może określić, jak majątek ma być zarządzany i na czyją korzyść przez kolejne pokolenia, bez ryzyka, że testament zostanie podważony lub że dziedziczenie doprowadzi do rozdrobnienia majątku.
Jak doradztwo pomaga wybrać właściwy instrument sukcesji?
Wybór między fundacją a innymi instrumentami sukcesji powinien być poprzedzony analizą konkretnej sytuacji – struktury majątku, relacji rodzinnych, celów fundatora i horyzontu czasowego planowania. Nie istnieje jedno rozwiązanie optymalne dla wszystkich przypadków.
Wsparcie przy założeniu fundacji rodzinnej obejmuje między innymi właśnie tę fazę porównawczą – ocenę, czy fundacja jest właściwym instrumentem dla danego przedsiębiorcy, czy może lepiej sprawdzi się inna forma lub kombinacja kilku narzędzi jednocześnie.
W wielu sytuacjach optymalna jest właśnie taka kombinacja – fundacja rodzinna jako centralny element struktury sukcesyjnej, uzupełniona testamentem dotyczącym majątku pozostającego poza fundacją i umowami notarialnymi regulującymi szczegółowe kwestie między potencjalnymi spadkobiercami. Wsparcie przy zakładaniu fundacji rodzinnej od doświadczonych doradców pozwala zaprojektować taką strukturę kompleksowo, a nie jako zbiór niezależnych decyzji podejmowanych bez wspólnego planu.
Firma Grants Capital pomaga przedsiębiorcom porównać dostępne instrumenty sukcesji i wybrać rozwiązanie najlepiej odpowiadające ich indywidualnej sytuacji, oferując doradztwo obejmujące zarówno aspekty prawne, jak i podatkowe każdego z rozwiązań.
